Bản vẽ xây dựng là gì? Cách đọc bản vẽ và ký hiệu cơ bản

Bản vẽ xây dựng là tài liệu quan trọng trong quá trình thiết kế và thi công. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ bản vẽ xây dựng cũng như cách đọc sao cho hiệu quả và dễ hiểu nhất. Trong bài viết dưới đây, Trường Sinh sẽ giúp bạn tìm hiểu khái niệm, các loại bản vẽ phổ biến, những ký hiệu thường gặp và cách đọc bản vẽ một cách đơn giản, dễ hiểu.
 

Bản vẽ xây dựng là gì?

Bản vẽ xây dựng hay còn được gọi là bản vẽ thiết kế, dùng để thể hiện thiết kế của một công trình thông qua các hình vẽ, thông số, kích thước, ký hiệu và ghi chú theo đúng tiêu chuẩn xây dựng Việt Nam. Trong đó, bản vẽ sẽ mô tả chi tiết mặt bằng, mặt đứng, mặt cắt và các hạng mục quan trọng của công trình.
 

Bản vẽ xây dựng thể hiện thiết kế của một công trình thông qua hình vẽ
 

Vì sao bản vẽ xây dựng lại quan trọng?

Tầm quan trọng của bản vẽ xây dựng được thể hiện thông qua 5 lý do sau:
 

• Làm nền tảng thi công: Bản vẽ cung cấp đầy đủ các chi tiết về kích thước, thông số, vị trí, vật liệu,... giúp đội ngũ thi công có thể thực hiện chính xác, giảm thiểu sai sót và đảm bảo tiến độ thi công.

• Công cụ trao đổi thông tin: Bản vẽ là cầu nối thông tin giúp chủ đầu tư, kiến trúc sư, kỹ sư, nhà thầu và đội ngũ thi công hiểu đúng ý tưởng thiết kế cũng như yêu cầu kỹ thuật của công trình.

• Kiểm soát chất lượng: Làm cơ sở để giám sát, kiểm tra và đảm bảo công trình được thi công theo đúng thiết kế, đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn kỹ thuật.

• Cơ sở pháp lý quan trọng: Bản vẽ xây dựng là tài liệu thi công chính thức, ghi các yêu cầu kỹ thuật và thiết kế, phục vụ cho việc nghiệm thu, thanh toán và giải quyết các vấn đề phát sinh (nếu có).

• Tối ưu chi phí & đảm bảo tiến độ: Một bản vẽ thiết kế chính xác giúp nhà thầu dự toán chi phí hiệu quả, hạn chế phát sinh chi phí và đảm bảo tiến độ dự án.

Các loại bản vẽ xây dựng phổ biến

Thông thường, bản vẽ xây dựng sẽ được chia thành nhiều nhóm bản vẽ khác nhau nằm trong một bộ hồ sơ thiết kế hoàn chỉnh bao gồm:
 

Bản vẽ kiến trúc

Bản vẽ kiến trúc sẽ thể hiện bố cục không gian, kích thước, hình dáng tổng thể của công trình trước khi xây. Trong bản vẽ kiến trúc sẽ thể hiện các chi tiết sau:
 

• Mặt bằng: Thể hiện cách bố trí không gian các khu vực công trình, phòng, cửa, cầu thang, công năng ở từng tầng.

• Mặt đứng: Thể hiện hình dáng bên ngoài công trình, giúp chủ đầu tư có thể hình dung tổng thể công trình.

• Mặt cắt: Là hình vẽ thể hiện phần bên trong công trình, giống như cắt đôi ngôi nhà theo một mặt phẳng, bạn có thể thấy toàn bộ ngôi nhà ở trong.

• Phối cảnh 3D: Hình ảnh phối cảnh giúp chủ đầu tư hình dung công trình thực tế sau khi hoàn thành trông như thế nào.

Bản vẽ kết cấu
 

Bản vẽ này tập trung vào các thành phần chịu lực của công trình như móng, cột, dầm, sàn, cốt thép….Đây là bản vẽ quan trọng quyết định đến khả năng chịu lực, độ an toàn, tuổi thọ công trình, cũng như khối lượng bê tông và thép cần triển khai ngoài thực tế.
 

Bản vẽ kết cấu quyết định đến khả năng chịu lực, độ an toàn, tuổi thọ công trình
 

Bản vẽ điện nước (MEP)
 

Bản vẽ thể hiện toàn bộ hệ thống kỹ thuật trong công trình. Trong bản vẽ sẽ thể hiện các chi tiết sau:
 

• Hệ thống điện: Điện động lực, điện nhẹ, điện chiếu sáng, vị trí thiết bị điện.

• Hệ thống cấp thoát nước: Gồm đường ống cấp nước, thoát nước, thiết bị vệ sinh, hố ga kỹ thuật.

• Hệ thống điều hòa (HVAC): Thể hiện hệ thống điều hòa không khí, ống gió, quạt thông gió.

• Hệ thống PCCC: Gồm hệ thống báo cháy, chữa cháy, đầu phun nước, tủ kỹ thuật.

Thực tế, bản vẽ kết cấu sẽ dễ phát sinh nhiều vấn đề nếu giữa bên kiến trúc và kết cấu không phối hợp đồng bộ với nhau. Nhiều công trình sẽ gặp tình trạng thiếu khoảng trần kỹ thuật, đường ống chạm dầm, vị trí thiết bị không đúng, khiến đội thi công phải đập bỏ, điều chỉnh lại.

Bản vẽ MEP thể hiện toàn bộ hệ thống kỹ thuật trong công trình
 

Các loại bản vẽ khác
 

• Bản vẽ hoàn công: Được lập sau khi công trình hoàn thành nhằm phản ánh hiện trạng thực tế của công trình sau thi công. Nếu có sự thay đổi so với bản vẽ thiết kế ban đầu, các nội dung này sẽ được cập nhật trên bản vẽ hoàn công để phục vụ công tác nghiệm thu, bảo trì và sửa chữa sau này.

• Bản vẽ chi tiết (Detail Drawings): Thể hiện phóng to các hạng mục hoặc cấu tạo phức tạp như cầu thang, ban công, lan can, cửa, mối nối kết cấu, nút giao giữa các cấu kiện... 

• ….

Cách đọc bản vẽ xây dựng cơ bản

Việc đọc bản vẽ xây dựng sẽ không quá phức tạp nếu bạn nắm được ý nghĩa của các ký hiệu, thuật ngữ để hiểu bản vẽ thể hiện những gì. Dưới đây là cách đọc bản vẽ đơn giản, lần lượt theo đúng trình tự:
 

Đọc bản vẽ mặt bằng

Mặt bằng của công trình thể hiện  cách bố trí các không gian công trình khi nhìn từ trên xuống. Bạn có thể tham khảo cách đọc bản vẽ mặt bằng như sau:
 

• Xem các khu vực như phòng khách, phòng bếp, phòng ngủ…được đặt ở đâu để hình dung tổng thể công năng ngôi nhà.

• Kiểm tra diện tích từng phòng, đánh giá xem không gian có đủ để sinh hoạt hay không.

• Xem cửa được bố trí ở đâu, kiểu đóng mở như nào, thông gió và lấy sáng tốt không.

• Quan sát đường nét trên bản vẽ để biết bị trí tường chịu lực, tường ngăn phòng và cột. 

• Quan sát cách bố trí nội thất thông qua hình vẽ như giường, bàn, ghế, lavabo,...

• Xem cầu thang và hướng di chuyển.

Đọc bản vẽ mặt đứng

Mặt đứng của ngôi nhà là hình dáng bên ngoài của ngôi nhà, có thể nhìn từ trước, từ sau hay từ trái hoặc từ bên phải. Ở bản vẽ này, bạn cần chú ý đến:
 

• Hình dáng tổng thể của ngôi nhà.

• Số tầng và chiều cao từng tầng.

• Thiết kế mặt tiền.

• Kiểu mái (mái bằng, mái Nhật, mái Thái...).

• Vị trí cửa đi, cửa sổ, ban công.

• Vật liệu hoàn thiện mặt ngoài (nếu có ghi chú).

Bản vẽ này sẽ giúp bạn biết công trình sau khi hoàn thiện sẽ có diện mạo như nào.

Đọc bản vẽ mặt đứng để hình dung diện mạo ngôi nhà
 

Đọc bản vẽ mặt cắt

Bản vẽ mặt cắt cho biết bên trong của công trình sau khi được cắt theo một mặt phẳng.

Khi đọc, bạn nên quan sát:
 

• Chiều cao từ sàn đến trần của từng tầng.

• Cấu tạo móng, sàn, dầm, mái.

• Cấu tạo cầu thang và số bậc.

• Cao độ của từng khu vực.

• Các lớp vật liệu ở sàn, mái hoặc tường (nếu được thể hiện).

Đọc các bản vẽ kỹ thuật khác

Sau khi đã nắm được kiến trúc tổng thể, bạn có thể xem các bản vẽ kỹ thuật như:
 

• Bản vẽ kết cấu: Kiểm tra vị trí móng, cột, dầm, sàn và các chi tiết cốt thép.

• Bản vẽ điện: Xem vị trí ổ cắm, công tắc, đèn chiếu sáng, tủ điện và đường dây điện.

• Bản vẽ cấp thoát nước: Quan sát vị trí đường ống cấp nước, thoát nước và thiết bị vệ sinh.

• Bản vẽ chi tiết: Theo dõi cấu tạo của cầu thang, cửa, lan can hoặc các hạng mục đặc biệt.

Tuy nhiên đối với chủ đầu tư thì không cần phải hiểu hết các thông số kỹ thuật bản vẽ này, chỉ cần nắm được cách bố trí công năng, hạng mục, vị trí lắp đặt thiết bị để thuận tiện trong quá trình trao đổi với đơn vị thiết kế và thi công.
 

Những ký hiệu thường gặp trong bản vẽ xây dựng

Để đọc và hiểu bản vẽ xây dựng, bạn cần nắm được ý nghĩa của một số ký hiệu cơ bản như sau:
 

Ký hiệu cửa đi và cửa sổ

Cửa sổ và cửa đi được thể hiện bằng các ký hiệu riêng trên bản vẽ mặt bằng. Bạn có thể thấy rõ hướng mở cửa được thể hiện bằng cung tròn để người xem biết được cửa mở vào trong hay mở ra ngoài, mở bên trái hay mở bên phải.
 

Ký hiệu cửa đi


Ký hiệu cửa sổ
 

Ký hiệu vật liệu xây dựng
 

Trên bản vẽ xây dựng, các loại vật liệu thường được thể hiện bằng những ký hiệu hoặc họa tiết (hatch) riêng dạng hình chữ nhật hoặc vuông. Nhờ đó, người đọc có thể dễ dàng nhận biết cấu tạo của từng bộ phận trong công trình mà không cần ghi chú chi tiết trên bản vẽ.
 

Ký hiệu vật liệu xây dựng trên bản vẽ
 

Ký hiệu bản vẽ thiết kế nội thất
 

Các ký hiệu sẽ có hình dáng giống với đồ nội thất thực tế như hình ghế sofa, TV, giường ngủ, bàn ăn, bàn bếp, lavabo, bồn cầu….Mỗi ký hiệu đều được thể hiện theo đúng tỷ lệ của bản vẽ để phản ánh vị trí lắp đặt và kích thước tương đối của từng món đồ.
 

Ngoài những ký hiệu trên đây thì một bản vẽ xây dựng sẽ có nhiều ký hiệu khác nhau theo quy định. Để hiểu rõ hơn, bạn cần bảng chú thích (Legend) đi kèm trong bộ bản vẽ hoặc trao đổi trực tiếp với kiến trúc sư, kỹ sư thiết kế.
 

Ký hiệu bản vẽ thiết kế nội thất
 

Một số lưu ý khi đọc bản vẽ xây dựng

Khi đọc một bản vẽ thiết kế, bạn cần lưu ý một số điều sau: 
 

• Đọc bản vẽ đúng trình tự: Hãy bắt đầu bản vẽ mặt bằng, mặt đứng, mặt cắt rồi với đi vào bản vẽ kết cấu, MEP và cuối cùng là bản vẽ chi tiết.

• Chú ý tỷ lệ bản vẽ: Mỗi bản vẽ sẽ được thể hiện theo một tỷ lệ nhất định như 1/50, 1/100. Vì vậy, không nên ước lượng kích thước bằng mắt mà hãy dựa vào số đo thực tế trên bản vẽ.

• Đối chiếu giữa các bản vẽ: Một công trình thường có nhiều loại bản vẽ khác nhau như kiến trúc, kết cấu, điện và cấp thoát nước. Khi xem, bạn nên đối chiếu các bản vẽ này với nhau để đảm bảo vị trí các hạng mục thống nhất.

• Trao đổi với đơn vị thiết kế khi có thắc mắc: Nếu có thắc mắc ở bản vẽ hoặc muốn thay đổi thiết kế, hãy trao đổi với kiến trúc sư và kỹ sư trước khi thi công.

Xây nhà ở riêng lẻ có bắt buộc phải có bản vẽ xây dựng không?

Theo khoản 1 Điều 95 Luật Xây dựng 2014, xây nhà ở riêng lẻ bắt buộc phải có bản vẽ xây dựng. Cụ thể:
 

Hồ sơ đề nghị cấp giấy phép xây dựng mới
 

1. Hồ sơ đề nghị cấp giấy phép xây dựng mới đối với nhà ở riêng lẻ gồm:

a) Đơn đề nghị cấp giấy phép xây dựng;

b) Bản sao một trong những giấy tờ chứng minh quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật về đất đai;

c) Bản vẽ thiết kế xây dựng;

d) Đối với công trình xây dựng có công trình liền kề phải có bản cam kết bảo đảm an toàn đối với công trình liền kề.

….

Xây nhà ở riêng lẻ bắt buộc phải có bản vẽ xây dựng
 

Hy vọng những chia sẻ trên đã giúp bạn hiểu rõ bản vẽ xây dựng là gì, các loại bản vẽ phổ biến cũng như cách đọc và nhận biết những ký hiệu cơ bản. Nếu bạn đang có nhu cầu xây nhà trọn gói hoặc cần tư vấn giải pháp phù hợp cho công trình của mình, hãy liên hệ với Trường Sinh để được đội ngũ kiến trúc sư và kỹ sư hỗ trợ tận tình.